Dlaczego pojawiają się szumy uszne?

Szumy uszne, określane jako tinnitus, to subiektywne odczuwanie dźwięku bez obecności zewnętrznego bodźca akustycznego. W praktyce oznacza to, że sygnał dźwiękowy powstaje w obrębie układu słuchowego lub w sposobie, w jaki mózg interpretuje impulsy nerwowe.

U wielu osób tinnitus pojawia się w kontekście zmian w słuchu, szczególnie wtedy, gdy dochodzi do częściowej utraty czułości na określone częstotliwości. Mózg, który stale analizuje napływające informacje sensoryczne, reaguje na zmniejszoną ilość sygnałów z ucha, modyfikując aktywność neuronów w ośrodkach słuchowych.

W efekcie mogą pojawić się wrażenia dźwiękowe, które nie mają swojego źródła w otoczeniu.

Słyszenie jest procesem neurobiologicznym, który obejmuje zarówno struktury ucha, jak i złożone mechanizmy przetwarzania w mózgu. Fale dźwiękowe docierają do ucha zewnętrznego, następnie poprzez ucho środkowe są przekazywane do ślimaka w uchu wewnętrznym. W ślimaku znajdują się komórki rzęsate odpowiedzialne za przekształcanie drgań mechanicznych w impulsy elektryczne.

Te impulsy są następnie przekazywane nerwem słuchowym do struktur mózgowych odpowiedzialnych za analizę dźwięku, w tym kory słuchowej. To właśnie tam powstaje ostateczne wrażenie słyszenia. Jeżeli na którymkolwiek etapie tego procesu dochodzi do zaburzenia, na przykład zmniejszenia liczby sygnałów docierających ze ślimaka mózg może zmienić sposób ich interpretacji.

Współczesne badania wskazują, że tinnitus często wiąże się z tzw. neuroplastycznymi zmianami w układzie słuchowym. Oznacza to, że mózg dostosowuje swoją aktywność do zmieniających się warunków sensorycznych.

Gdy dochodzi do ubytku słuchu lub uszkodzenia komórek rzęsatych, liczba sygnałów przesyłanych z ucha wewnętrznego spada. Mózg może wtedy zwiększać aktywność neuronów w określonych obszarach odpowiedzialnych za przetwarzanie dźwięków. Ta zwiększona aktywność bywa interpretowana jako dźwięk na przykład dzwonienie, szum lub pisk. 

Zjawisko to bywa porównywane do mechanizmu „wzmacniania sygnału”, w którym układ nerwowy próbuje kompensować brakujące informacje akustyczne.

Jednym z najczęstszych czynników związanych z pojawieniem się szumów usznych jest stopniowe pogorszenie słuchu. Dotyczy to zarówno zmian związanych z wiekiem, jak i ekspozycji na hałas. W takich sytuacjach część komórek rzęsatych w ślimaku przestaje prawidłowo przekazywać informacje o dźwiękach o określonej częstotliwości. Mózg otrzymuje więc niepełny obraz środowiska akustycznego.

Z punktu widzenia neurobiologii układ słuchowy nie pozostaje bierny. Zamiast tego reorganizuje swoją aktywność, co może prowadzić do pojawienia się subiektywnych dźwięków. Właśnie dlatego tinnitus bardzo często współwystępuje z niedosłuchem, nawet jeśli początkowo nie jest on wyraźnie odczuwalny.

Choć zmiany w przetwarzaniu sygnałów słuchowych odgrywają istotną rolę, tinnitus może być związany także z innymi mechanizmami w organizmie.

Do czynników, które są często analizowane w diagnostyce, należą m.in. długotrwała ekspozycja na hałas, stres, napięcie układu nerwowego, a także niektóre choroby lub stosowane leki mogące wpływać na słuch. Znaczenie mogą mieć również zaburzenia snu czy przewlekłe zmęczenie układu nerwowego. W praktyce klinicznej oznacza to, że tinnitus rzadko ma jedną, prostą przyczynę. Zazwyczaj jest efektem współdziałania kilku czynników.

Jeżeli szumy uszne utrzymują się przez dłuższy czas, nasilają się lub zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie, warto rozważyć ocenę słuchu. Badanie słuchu pozwala sprawdzić, czy tinnitus jest związany ze zmianami w odbiorze dźwięków i czy układ słuchowy pracuje prawidłowo. W wielu przypadkach właśnie taka diagnostyka stanowi pierwszy krok do dobrania odpowiedniego wsparcia.

Specjaliści pracujący w centrach Amplifon pomagają ocenić stan słuchu oraz wyjaśnić możliwe przyczyny pojawiających się objawów. W zależności od wyniku badania możliwe jest zaproponowanie rozwiązań dopasowanych do indywidualnej sytuacji.

Szumy uszne są złożonym zjawiskiem związanym zarówno z funkcjonowaniem ucha, jak i sposobem, w jaki mózg przetwarza sygnały dźwiękowe. Zrozumienie tych mechanizmów pomaga lepiej wyjaśnić, dlaczego tinnitus może pojawić się nawet wtedy, gdy nie ma zewnętrznego źródła dźwięku. Jeśli szumy uszne utrzymują się lub budzą niepokój, warto wykonać badanie słuchu i skonsultować się ze specjalistą, aby sprawdzić, jakie czynniki mogą mieć wpływ na ich występowanie.